به گزارش تازه‌های اقتصاد ضریب جینی یکی از شاخص‌های سنجش نابرابری در توزیع درآمد یا هزینه است و عددی بین صفر و یک دارد. هرچه این عدد به صفر نزدیک‌تر باشد، فاصله میان خانوارها کمتر و توزیع برابرتر است؛ در مقابل، نزدیک شدن آن به یک از افزایش نابرابری حکایت دارد. بنابراین کاهش ضریب جینی در سال ۱۴۰۴ به این معناست که فاصله توزیعی میان خانوارها نسبت به سال قبل اندکی کمتر شده است، هرچند این شاخص به‌تنهایی درباره بهتر یا بدتر شدن وضعیت معیشت خانوارها چیزی نمی‌گوید. مرکز آمار نیز تأکید کرده است که برای ارزیابی وضعیت توزیع باید در کنار ضریب جینی، سهم گروه‌های مختلف جمعیت و سایر شاخص‌های نابرابری را نیز بررسی کرد.
براساس این گزارش، وقتی آمار کل کشور به دو بخش شهری و روستایی تفکیک می‌شود، مشخص می‌شود تغییر نابرابری در سال ۱۴۰۴ در همه مناطق یک جهت نداشته است. ضریب جینی خانوارهای شهری از ۰.۳۶۸۹ در سال ۱۴۰۳ به ۰.۳۶۸۶ در سال ۱۴۰۴ رسیده و اندکی کاهش یافته، اما در مناطق روستایی این شاخص از ۰.۳۵۳۲ به ۰.۳۵۴۳ افزایش پیدا کرده است. به این ترتیب، کاهش ثبت‌شده برای کل کشور بیشتر با تحولات مناطق شهری هم‌جهت بوده و در روستاها تغییر کوچکی در جهت مخالف دیده می‌شود.
تصویر روشن‌تری از فاصله میان خانوارها زمانی به دست می‌آید که به‌جای یک شاخص کلی، سهم گروه‌های مختلف از کل هزینه خانوارهای کشور را کنار هم قرار دهیم. در سال ۱۴۰۴، سهم ۲۰ درصد کم‌هزینه‌ترین جمعیت از کل هزینه‌ها ۶.۱۵ درصد بوده، در حالی که ۲۰ درصد پرهزینه‌ترین جمعیت ۴۶.۱۸ درصد از کل هزینه‌ها را به خود اختصاص داده‌اند؛ سهم گروه کم‌هزینه نسبت به سال قبل افزایش یافته و سهم گروه پرهزینه کاهش پیدا کرده است. این اعداد نشان می‌دهد فاصله هزینه‌ای میان گروه‌های پایین و بالای توزیع همچنان قابل توجه است؛ مجموع هزینه یک‌پنجم پرهزینه جمعیت حدود ۷.۵ برابر یک‌پنجم کم‌هزینه جمعیت بوده، هرچند این نسبت از ۷.۶۲ در سال ۱۴۰۳ به ۷.۵۱ در سال ۱۴۰۴ کاهش یافته است. در دو سر توزیع نیز فاصله بیشتر است و هزینه ۱۰ درصد پرهزینه‌ترین جمعیت ۱۲.۸۲ برابر هزینه ۱۰ درصد کم‌هزینه‌ترین جمعیت بوده که نسبت به رقم ۱۳.۲۵ سال قبل کمتر شده است. بنابراین این آمار بیش از آنکه درباره سطح رفاه خانوارها توضیح دهد، از کمتر شدن اندک فاصله هزینه‌ای میان گروه‌های بالای توزیع و گروه‌های پایین حکایت دارد.
اگر بخواهیم همین فاصله را با شاخصی دیگر بررسی کنیم، شاخص پالما تصویر مشخص‌تری از رابطه میان بالاترین و پایین‌ترین بخش‌های توزیع ارائه می‌دهد. این شاخص هزینه ۱۰ درصد پرهزینه‌ترین جمعیت را با مجموع هزینه ۴۰ درصد کم‌هزینه‌ترین جمعیت مقایسه می‌کند و در سال ۱۴۰۴ به ۱.۸۰ رسیده است؛ یعنی هزینه دهک بالای توزیع حدود ۱.۸ برابر مجموع هزینه چهار دهک پایین بوده است. این رقم در سال ۱۴۰۳ معادل ۱.۸۴ بود و کاهش آن با تغییر ضریب جینی در همان جهت قرار دارد.
کاهش نابرابری در آمار سال ۱۴۰۴ فقط به ضریب جینی محدود نمی‌شود و دو شاخص دیگر توزیع نیز تغییراتی مشابه را ثبت کرده‌اند. شاخص تیل از ۰.۲۵۵۰ در سال ۱۴۰۳ به ۰.۲۵۰۸ در سال ۱۴۰۴ رسیده و شاخص اتکینسون نیز از ۰.۲۲۴۱ به ۰.۲۲۱۲ کاهش یافته است. هرچه این شاخص‌ها به صفر نزدیک‌تر باشند، توزیع برابرتر ارزیابی می‌شود؛ به همین دلیل، هم‌جهتی آنها با ضریب جینی نشان می‌دهد کاهش محدود نابرابری در سطح کل کشور فقط نتیجه تغییر یک شاخص نبوده است.
تفاوت در توزیع هزینه وقتی از سطح کشور به استان‌ها می‌رسیم، شکل متنوع‌تری پیدا می‌کند و فاصله میان استان‌ها نیز قابل توجه است. در مناطق شهری، تهران با ضریب جینی ۰.۴۰۲۱ بالاترین مقدار را در سال ۱۴۰۴ داشته و کرمان با ضریب ۰.۲۴۹۲ پایین‌ترین سطح را ثبت کرده است. این تفاوت به معنای ثروتمندتر بودن تهران یا رفاه بیشتر در کرمان نیست؛ ضریب جینی سطح درآمد یا هزینه را اندازه نمی‌گیرد، بلکه نشان می‌دهد توزیع آن میان خانوارهای هر منطقه تا چه اندازه برابر یا نابرابر است.
در مناطق روستایی نیز پراکندگی ضریب جینی میان استان‌ها ادامه دارد و بالاترین و پایین‌ترین ارقام فاصله محسوسی با یکدیگر دارند. همدان با ضریب جینی ۰.۳۷۸۶ بالاترین مقدار و قزوین با ۰.۲۵۲۵ پایین‌ترین مقدار را در سال ۱۴۰۴ ثبت کرده‌اند. این ارقام در کنار افزایش جزئی ضریب جینی کل مناطق روستایی نشان می‌دهد بهبود محدود شاخص نابرابری در سطح کل کشور، الزاماً در همه بخش‌ها و استان‌ها تکرار نشده است.
نظر شما